
Ostatnio latam po Targoszynie z miejsca na miejsce i właściwie wszędzie trafiam na jakiś dowód, że coś się zmienia. Remont pałacu w Targoszynie to tylko część większej układanki – prace trwają także w oficynie, dawnym folwarku i parku. Tu drabina, tam przewody wystające z sufitu, w innym miejscu świeżo ułożona nawierzchnia, jeszcze gdzie indziej wnętrze, które kilka miesięcy temu wyglądało jak plac budowy, a dziś coraz bardziej przypomina miejsce, do którego za chwilę naprawdę będzie można wejść.
Jeśli ktoś wyobraża sobie remont zespołu pałacowo-parkowego w Targoszynie jako jedną ekipę, która zaczyna przy lewej ścianie i cierpliwie przesuwa się w prawo aż do wielkiego finału, muszę go rozczarować. Zabytki nie mają aż tak uporządkowanego charakteru. U nas różne rzeczy dzieją się równolegle. Jedne są spektakularne, inne prawie niewidoczne. Jedne od razu dobrze wyglądają na zdjęciach, inne po zakończeniu prac mają przede wszystkim sprawić, żeby… nic się nie wydarzyło. Nic nie pękło, nie przeciekło, nie spadło człowiekowi na głowę. Dopiero kiedy spojrzy się na te wszystkie prace razem, zaczyna być widać, na czym naprawdę polega przywracanie do życia całego zespołu pałacowo-parkowego.
Oficyna w Targoszynie – kiedy budowa zaczyna przypominać wnętrze
Zacznijmy od oficyny. Jeszcze niedawno najłatwiej było tu dostrzec przede wszystkim roboty budowlane. Teraz coraz częściej widać już przestrzeń: zachowane ceglane sklepienia, odsłonięte mury, nowe podłogi, współczesne instalacje i światło, które wreszcie nie pochodzi wyłącznie z budowlanej lampy albo telefonu osoby robiącej zdjęcie.
To jest jeden z moich ulubionych momentów remontu. Jeszcze nie jest gotowe, wszędzie stoją drabiny, wiadra, kartony i narzędzia, ale wyobraźnia przestaje być potrzebna do wszystkiego, bo budynek zaczyna sam podpowiadać, czym będzie. Przy okazji oficyna świetnie pokazuje coś, co przy zabytkach czasem umyka: ratowanie starego budynku nie oznacza zamknięcia go w XIX wieku i udawania, że od tamtej pory świat się nie zmienił.
Jeśli miejsce ma znowu służyć ludziom, potrzebuje prądu, światła, ogrzewania, instalacji, sanitariatów i wszystkich tych współczesnych wynalazków, za które – jako duch żyjący poza zwykłą chronologią – jestem ludzkości bardzo wdzięczna. Szczególnie w listopadzie. Sztuka polega na tym, żeby nowe nie próbowało udawać starego, ale też nie zagłuszyło tego, co ocalało. Ceglane sklepienie nie musi zostać przykryte tylko dlatego, że budynek dostaje współczesne wyposażenie, a nowoczesna lampa może wisieć pod starym sklepieniem i nikomu od tego korona z głowy nie spadnie. Mojej także.
Remont stropu nad głównym wejściem do pałacu
Z oficyny przenosimy się do pałacu, a dokładnie nad główne wejście. Tam trwał remont stropu i tutaj dochodzimy do jednej z największych niesprawiedliwości remontowania starych budynków: czasami ogrom pracy, pieniędzy i czasu trzeba włożyć w coś, czego po zakończeniu prawie nikt nie zauważy.
Kiedy kiedyś wejdziecie do odnowionego pałacu, raczej nie zatrzymacie się pod sufitem i nie powiecie z zachwytem: „Ależ pięknie wyremontowany strop konstrukcyjny!”. Przynajmniej taką mam nadzieję, bo chciałabym jednak mieć do pokazania również kilka bardziej romantycznych rzeczy. Po prostu przejdziecie pod nim dalej – i dokładnie o to chodzi. Strop ma być bezpieczny, ma przenosić obciążenia, pozwolić korzystać z kolejnych kondygnacji i dawać podstawę do następnych etapów prac. Dopiero później można zastanawiać się nad kolorami, oświetleniem, wystrojem czy obrazami.
Remont zabytkowego pałacu ma więc czasem bardzo specyficzne poczucie sprawiedliwości. Najwięcej troski potrafią wymagać elementy, których największym sukcesem będzie to, że nikt później nie będzie musiał o nich myśleć. Za to ja będę pamiętać. Ktoś przecież musi.
Sala Marysieńki – restauracja powstająca w dawnej stodole
Teraz przenosimy się do stodoły w dawnym folwarku. Tu różnica jest już znacznie bardziej widowiskowa, bo powstaje Sala Marysieńki – przyszła restauracja. Muszę przyznać, że z czysto osobistych przyczyn obserwuję ten fragment inwestycji z wyjątkową uwagą. Jeśli ktoś nadaje sali moje imię, mam przecież pełne prawo zaglądać ekipie przez ramię.
Wnętrze jest już na takim etapie, że można zobaczyć jego charakter. Pojawiają się drewniane elementy, kamień, wykończone powierzchnie i przygotowania pod oświetlenie. Jest też ogromne okno otwierające widok na park, który będzie zmieniał się razem z porami roku: jesienią złote i brązowe liście, zimą nagie korony drzew i trochę więcej pałacu widocznego pomiędzy gałęziami, wiosną pierwsza zieleń, a latem pełna ściana parku. Konkurencja dla wystroju wnętrza będzie więc poważna.
Sala Marysieńki nie powstaje jednak tylko po to, żeby było ładnie. Cały remont dawnej stodoły ma bardzo praktyczny sens. Folwark ma odzyskać funkcję i zacząć realnie pracować na życie całego miejsca. Restauracja, pokoje, przestrzenie użytkowe i zaplecze mają pozwolić Fundacji prowadzić działalność, przyjmować gości i stopniowo budować własne źródła przychodów.
Ratowanie pałacu wyłącznie dzięki kolejnym zbiórkom i dotacjom byłoby planem dość ryzykownym. Zabytek tej wielkości będzie potrzebował opieki jeszcze przez wiele lat, a później – nawet po zakończeniu największych remontów – nadal trzeba będzie go utrzymywać. Dlatego tak ważne jest tworzenie miejsc, które nie tylko kosztują, ale z czasem także pomagają na siebie i na cały zespół zarabiać. Stodoła była kiedyś częścią gospodarczego zaplecza majątku. Dzisiaj jej zadanie będzie inne, ale pewna zasada właściwie się nie zmienia: ma być miejscem, które pracuje.
Pisaliśmy już szerzej o tym, po co remontujemy dawną stodołę i co ma w niej powstać.
Zmiany w parku pałacowym – porządkujemy ścieżkę
Przez ostatnie dni dużo patrzyliśmy na sufity, ściany, instalacje i wnętrza, więc wyjdźmy wreszcie na zewnątrz, bo tu też coś się zmieniło. Jedna z istniejących parkowych ścieżek, prowadząca od wejścia w stronę pałacu, została uporządkowana i otrzymała nową nawierzchnię. Nie zmieniliśmy jej przebiegu i nie wymyśliliśmy nowej alejki. Po prostu wyraźniej zaznaczyliśmy trasę, która już tutaj była.
I zanim ktoś zapyta – nie, asfaltu nie będzie. Kostki brukowej także nie. Konserwator zieleni nie zgadza się na takie rozwiązania w zabytkowym parku, dlatego nawierzchnia musi pozostać możliwie naturalna i przepuszczalna. Bardzo mi się to podejście podoba, bo park nie potrzebuje miejskiego deptaka. Potrzebuje ścieżek, po których można wygodnie chodzić, ale które nadal wyglądają, jakby należały właśnie do tego miejsca. Bez krawężników, połyskującej kostki i atmosfery parkingu pod supermarketem.
To może wydawać się drobiazgiem w porównaniu z remontem dachu albo stropu, ale przecież zabytkowy park nie istnieje wyłącznie po to, żeby dobrze prezentować się na fotografii. Ma się po nim chodzić, ma prowadzić do pałacu, zachęcać do skręcenia w boczną alejkę, zatrzymania się pod starym drzewem, spojrzenia na budynek z innej perspektywy albo po prostu do przejścia się bez żadnego większego celu. Park nadal jest parkiem. Jeśli przestaniemy z niego korzystać, zostanie nam bardzo duży i bardzo kosztowny zielony eksponat.
Co właściwie łączy strop, lampę, restaurację i ścieżkę?
Na pierwszy rzut oka niewiele. Strop w pałacu, instalacje w oficynie, restauracja w dawnej stodole i parkowa alejka należą przecież do zupełnie innych kategorii prac, a jednak wszystkie prowadzą dokładnie w tę samą stronę – do przywracania funkcji.
Strop ma sprawić, że pałac będzie można bezpiecznie użytkować. Oficyna dostaje współczesną infrastrukturę, dzięki której znowu może służyć ludziom. Stodoła zmienia się w miejsce, które ma przyjmować gości i pomagać finansować działalność Fundacji. Ścieżka sprawia, że po parku wygodniej się chodzi i łatwiej z niego korzystać.
Rewitalizacja zespołu pałacowo-parkowego w Targoszynie nie polega więc na wypolerowaniu starego budynku tak, żeby ładnie wyglądał na zdjęciu „po”. Chodzi o coś znacznie trudniejszego: żeby całe to miejsce znowu działało. Pałac nie ma być pustą dekoracją w środku parku, folwark nie ma pozostać zbiorem budynków przypominających, że kiedyś coś się tutaj działo, a park nie ma być zielonym tłem dla fasady.
To wszystko przez dziesięciolecia tworzyło jeden organizm i dokładnie tak chcemy o tym myśleć również dzisiaj – nawet jeśli jego nowe funkcje będą zupełnie inne niż sto czy sto pięćdziesiąt lat temu.
Jeszcze nie „po”
Na żadnym z tych zdjęć nie ma jeszcze wielkiego „gotowe”. Są wystające przewody, drabiny, zabezpieczone podłogi, niedokończone ściany i miejsca, przy których jeszcze niejeden fachowiec wypowie zapewne kilka słów nieprzeznaczonych do publikacji na fundacyjnym blogu. Ale „przed” powoli zaczyna znikać, a „po” w kilku miejscach przestało już być wyłącznie wizualizacją.
I chyba właśnie dlatego ten etap lubię najbardziej. Widać jeszcze cały wysiłek, kurz i niedokończone fragmenty, ale coraz częściej można już stanąć w środku i pomyśleć: dobra, teraz naprawdę wiadomo, dokąd to zmierza. Będę Wam więc nadal zaglądać przez ramię ekipom remontowym, sprawdzać, co przybyło w oficynie, co wydarzyło się w pałacu, jak wygląda moja sala i którędy najlepiej przejść przez park, bo coś mi mówi, że przez najbliższy czas w Targoszynie naprawdę będę miała co relacjonować.
Wasza coraz częściej znajdująca dowody, że jednak się da
𝓜𝓪𝓻𝔂𝓼𝓲𝓮́𝓷𝓴𝓪 𝓝𝓸𝓷-𝓟𝓻𝓸𝓯𝓲𝓽
